نرخ ارز بازار آزاد : دلار : ۳,۳۲۱ یورو : ۳,۶۲۲ پوند : ۵,۰۵۳

نرخ ارز رسمی : دلار : ۲۸,۳۷۲ پوند : ۴۳,۰۶۱ یورو : ۳۰,۷۹۹

نرخ طلا و سکه : یک گرم طلای 18 عیار : ۹۷,۳۰۰ سکه تمام - امامی : ۹۵۱,۰۰۰ نیم سکه : ۴۹۷,۰۰۰ ربع سکه : ۲۷۵,۰۰۰ سکه گرمی : ۱۸۸,۰۰۰

سرویس فرهنگی هنری | کد خبر: 19708
تاریخ انتشار: 1395/11/28 - 16:51:29

گفت‌وگو با نوازنده دوتار و پژوهشگر موسیقی مقامی،

نُت‌های عزیز و تنها

 نُت‌های عزیز و تنها,

به  گزارش پایگاه خبری اتفاقیه ، صدای غریبی دارد و وقتی به گوش می‌رسد ناخودآگاهِ خراسانی بودنمان را نوازش می‌دهد. شاید بی‌اختیار دوستش داریم چون از فرهنگمان برآمده و روایت‌گر قرن‌ها زندگی ما در خراسان است. موسیقی مقامی پیش از این که نوعی موسیقی با تعریفی علمی باشد فرهنگی است در میان خراسانی‌ها که لحظه‌ لحظه‌اش از زندگی خودمان سرچشمه می‌گیرد. از تلاش برای کاشت و برداشت تا تمام جشن‌ها و سوگواری‌ها در آن متجلی است. خیلی از پیشکسوتان این موسیقی در سال‌های اخیر از میان‌مان رفتند که آخرین آنها محمدابراهیم شریف‌زاده بود. گفت‌وگویی داشتیم با نوازنده دوتار و پژوهشگر موسیقی مقامی تا بشنویم آنچه از تلاش برای تئوریک کردن این شاخه از موسیقی محلی ایران انجام شده و در حال انجام است. عزیز تنها میهمان دفتر روزنامه بود و با او به گفت‌وگو نشستیم. متواضع، گرم و صبور، کلمه به کلمه از فعالیت‌های پژوهشی اخیرش گفت.

•    خودتان را معرفی کنید و بفرمایید موسیقی مقامی را چگونه آغاز کردید؟
عزیز تنها هستم متولد 1351 از صالح‌آبادِ تربت جام و هجده سال است مقیم مشهدم. در خانواده‌ای که اهل موسیقی بود به دنیا آمدم، از شش- هفت سالگی ساز می‌زنم و پدرم نوازنده این ساز بوده است. اساتید زیادی هم در ایران و هم در افغانستان داشتم و اولین کتاب نُت را به صورت علمی در این زمینه دارم. سال 84 کتاب اولم به نام «دوتار، تنبور خراسان» را به چاپ رساندم و و اولین نرم‌افزار آموزشی دوتار را هم طراحی کردم که در سال 93 منتشر شد.


•    هدفتان از پژوهش در این حوزه چه بوده؟
در پرداختن به این موضوع دو هدف داشتم. یکی بحث آموزشی است که در راستای کارهای قبلی‌ام هست و به درد کسانی می‌خورد که می‌خواهند به این موسیقی بپردازند و دیگری که هدف اصلی است پژوهش و ثبت مکتوب این 142 مقام موسیقی خراسانی است که به شرق خراسان تعلق دارد. از تایباد، خواف، تربت‌جام، صالح آباد و سرخس و البته تعدادی از مقام‌های ما با هرات هم یکسان است که بخشی از آن‌ها را آنان می‌خوانند و تعدادی را ما می‌خوانیم. در واقع فرهنگ‌ها یکی است و خیلی از مقام‌هایی که در ایران داریم در غرب افغانستان و هرات هم موجود است.

کتاب آخرم در دو جلد است و در مرحله ویراستاری قرار دارد. کتاب حجیم و پر کاری است و به نظرم به درد آیندگان می‌خورد و راهی را برای پژوهشگران آینده ترسیم می‌کند. همه مطالب مستند و از بزرگان موسیقی شرق خراسان است و سعی کرده‌ام همه مطالب با ارجاعات معتبر همراه باشد.

از تایباد، خواف، تربت‌جام، صالح آباد و سرخس و البته تعدادی از مقام‌های ما با هرات هم یکسان است که بخشی از آن‌ها را آنان می‌خوانند و تعدادی را ما می‌خوانیم. در واقع فرهنگ‌ها یکی است و خیلی از مقام‌هایی که در ایران داریم در غرب افغانستان و هرات هم موجود است

در چند سال اخیر خیلی از اساتید از بین ما رفته‌اند اما چون این جریان پژوهشی از بیست سال پیش شروع شده تا کنون از اندوخته‌های خیلی از این اساتید استفاده کرده‌ام. از هفت سال پیش نوشتن در این زمینه را شروع کردم و در طول این سال‌ها از اساتیدی چون پورعطایی، دُر‌پور، شریف‌زاده و خیلی‌های دیگر بهره برده‌ام.

•    به عنوان یک پژوهشگر بفرمایید این موسیقی چه جایگاهی دارد و پژوهش‌های شما به کجا رسیده است؟
موسیقی خراسان دارای پیشینه‌ای درخشان است و در تمدن‌های بشری جایگاه ویژه‌ای دارد. از گذشته تا حال قطعاتی باقی مانده که ما آنها را با مقام‌های موسیقی می‌شناسیم که تعدادی از آنها از بین رفته و تعدادی از آنها باقی مانده است. تلاش کردم تا تعدادی از این مقام‌هایی که باقی مانده را جمعاوری کنم. مقام‌های موجود را در طول بیست سال جمعاوری و تا کنون حدود نیمی از آنها را به نُت تبدیل کردم که ثبت و مکتوب شده است. این مقام‌های مکتوب در سه دسته تقسیم می‌شود: آوازی، حماسی و پادایره‌ای.

«پادایره‌» مخصوص خانم‌ها بوده که در قدیم رونق داشته و خانم‌ها با دایره آن را اجرا می‌کردند که در آن معمولا چند خانم می‌خواندند و تعدادی هم می‌نواختند. این نوع از موسیقی متأسفانه خیلی کم مشاهده می‌شود و دیگر از میان رفته است. بخش مهمی از این پادایره‌ای‌ها که جزو مقام‌های موسیقی ما است امروز با دوتار نواخته می‌شود و حتی گاهی آقایان هم به آن می‌پردازند.

در چند سال اخیر خیلی از اساتید از بین ما رفته‌اند اما چون این جریان پژوهشی از بیست سال پیش شروع شده تا کنون از اندوخته‌های خیلی از این اساتید استفاده کرده‌ام. از هفت سال پیش نوشتن در این زمینه را شروع کردم و در طول این سال‌ها از اساتیدی چون پورعطایی، دُر‌پور، شریف‌زاده و خیلی‌های دیگر بهره برده‌ام


•    مقام‌هایی داریم که نابود شده باشد؟
مقام‌هایی داریم که بخشی از آنها مانده و تعدادی هم داریم که ملودی و موسیقی آن موجود است اما شعر آن دیگر نیست. بخشی از این مقام‌ها پیدا شده و متأسفانه به دلیل فقدان منبعی که آنها را دسته بندی و حفظ کند، تعدادی هم فراموش شده است.


•    قدمت این موسیقی چند سال است؟
واقعا مشخص نمی‌شود. من خودم نوازنده دوتار هستم و در مورد این ساز بیشتر می‌توانم صحبت کنم. دوتار بنا به نظر بعضی از پژوهشگران بین شش تا هفت‌هزار سال قدمت دارد. دوتار در قدیم با عنوان «تنبور خراسان» نامیده می‌شده و مشخص نیست که دقیقا برخاسته از کدام قسمت و نخستین بار کجا ساخته شده اما قدمت آن به گواهی تاریخ و با توجه به سنگ‌نوشته‌ها به دستکم پنج هزار سال می‌رسد.


•    پیشینه تاریخی این مقام‌ها مشخص است؟
نه متأسفانه، ما فقط می‌دانیم این مقام‌ها از گذشته وجود داشته و سینه به سینه منتقل شده است. تاریخ ندارد و نمی‌دانیم چه قومی این‌ها را ساخته است. طایفه‌ای به نام جمشیدی داریم که مقام‌های آن به خودش مربوط است، هزاره‌ها را داریم که بخشی از آنها در ایران و بخشی در افغانستان بوده‌اند. سرحدی‌ها هم هستند که مرزنشین بودند و مقام‌های خودشان را دارند.


•    خیلی موسیقی مقامی نمی‌شنویم. دلیلش چیست و چه راهکارهایی می‌بینید؟
متأسفانه این مقام‌ها تا حدودی به انزوا رفته اما در چند سال گذشته کارهایی هم شده است. در کل باید با راهکارهایی از هجمه‌هایی که به این نوع موسیقی شده جلوگیری شود تا این موسیقی به انزوا نرود و از خاطره‌ها فراموش نشود. صدا و سیما می‌تواند بیشتر به معرفی این نوع از موسیقی محلی ایران بپردازد و از این طریق اجازه ندهد آیین و فرهنگ بخشی از ایران فراموش شود.

انتهای پیام/ نوید موسوی


به زودی نظر شما پس از تایید منتشر میگردد.
ارسال نظر
نام :
ایمیل
نظر
تمام حقوق مادی و معنوی این سایت متعلق به سایت اتفاقیه است و استفاده از مطالب آن با ذکر منبع بلامانع است.