سرویس فرهنگی هنری | کد خبر: 24556
تاریخ انتشار: 1396/05/07 - 16:09:43

«هیژده شعر» زیر ذره­بین 6 منتقد

جلسه نقد کتاب «هیژده شعر» اثر ابولفضل حسینی در حوزه هنری مشهد برگزار شد
«هیژده شعر» زیر ذره­بین 6 منتقد,

شصتمین جلسه نقد و پژوهش شعر در حوزه هنری خراسان رضوی با نقد کتاب «هیژده شعر» اثر ابوافضل حسینی با اجرای قاسم رفیعا و محمدکاظم کاظمی در حضور منتقدین و مخاطبان این هنر برگزار شد.

دکتر ابوالفضل حسینی، شاعر، منتقد، مدرس داستان نویس و پژوهشگر ادبی با انتشار دو مجموعه شعر به نام­های «در ابتدای افتادن یک لیوان» در سال 91 و مجموعه دوم به نام «هیژده شعر» در سال 95 اقدام به چاپ کتاب کرد.

به گزارش پایگاه خبری اتفاقیه ، طبق روال همیشه در ابتدا مولف در باب انتشار کتاب خود توضیحاتی داد و جلسه این طور آغاز شد. این شاعر در صحبت­های خود ضمن ابراز خرسندی از حضور شاعران و منتقدین و شعردوستان، به خوانش منظومه «ساتور» پرداخت و در پایان از مسئولین و منتقدین و برگزار کننده­های این جلسه مراتب قدردانی را به عمل آورد. وی افزود: در کتاب افتادن یک لیوان به جنبه­های زبان و با نگاه به فرمالیست پرداخته شده اما این مجموعه حاصل تجربه­های جدید من به شمار می­رود.

از هر انگشت، یک هنر!

اولین منتقد، صادق ایزدی گنابادی بود و صحبت­های خود را اینچنین شروع کرد: از سال 82 آقای حسینی را که دانشجوی داروسازی دانشگاه کرمان بود می­شناسم و من تنها می­توانم مولف این اثر را در یک جمله معرفی کنم که قطعا آن جمله متفاوت بودن است. در واقع ابوالفضل حسینی مصداق کامل ضرب­المثلی است که از هر انگشت او هنری می­بارد. در مورد کتاب باید بگویم که من در مقام نقد این مجموعه نیستم چرا که برای نقد باید دریافت کاملی از اثر داشت و من این دریافت را ندارم. بنابراین روی چیستی اثر صحبت می­کنم. این کتاب با فهم و دریافت مخاطب در ارتباط است. درواقع در ارتباط با نقد باید با احتیاط سخن گفت و به قطعیت نمی­شود پافشاری کرد. مهمترین ویژگی این کتاب اجرای برجسته زبان و استفاده کامل و جامع از قابلیت­های زبانی است. شاعر در این اثر از صنایع لفظی و موازنه و قافیه سازی و حتی عروض استفاده می­کند تا متن خود را به شعریت برساند و این موضوع در صدر است.

ایزدی تأکید کرد: از دیگر ویژگی­ها استفاده از کلمات بومی و محلی است که از آنها به شکل روایت بومی و رسمی استفاده می­کند. ایشان دلالت های خارج از شعر را در شعر پنهان و خودش را از آنها دور می کند و در نهایت هنجارگریزی ها و منطق شعری که در این اشعار وجود دارد منطقی است که در سطح اتفاق نمی افتد و ممکن است با مخاطب ارتباط برقرار نکند.

تکیه بر گویش گنابادی

منتقد دوم علیرضا جهانشاهی سخنان خود را با مقدمه ای از کتاب یدالله رویایی شروع و در ادامه این گونه بیان کرد: محور اصلی این مجموعه مربوط به رویکرد زبان و ظرفیت های آن است. درواقع پیشنهادی جذاب و خردمندانه در پیش روی شعر است. در واقع شاعر با تکیه بر شهود نیما سبک خود را می سازد.

جهانشاهی ادامه داد: به عبارتی بی معناترین ریزپردازنده های زبان که حروف اضافه هستند می توانند در کلیت نقش مهمی ایفا کنند. در عموم شعرهای این مجموعه «را» مفعولی حذف شده و باعث می شود جملات و اتفاقات به سرعت انجام  پذیرد. در گویش گنابادی تا حدی این حذف اتفاق می افتد اما جدا از گویش بومی هم این اتفاق در جملات می افتد و من با همه دخل و تصرف های صورت گرفته موافق نیستم. گاهی بهتر است در مرحله اول زیبایی اتفاق بیافتد و کشف های زبانی در مرحله های بعدی باشد. او با مهندسی جملاتش اولین جمله ای که به ذهنش می رسد را نمی نویسد و با اندیشیدن به انواع جملات، اتفاقات شگرفی به وجود می آورد. موضوع بعدی این است که در کتاب او همه  جمله ها در یک راستاست و اتفاق جدیدی نمی­افتد. هرچند که این دگردیسی ها در زبان، مربوط به او نیست و ارتباط با استراتژی منتخب او دارد.

وی افزود: طرح جلد کتاب هم گویای منظومه ی ساتور است و به نوعی تصویری واقع گرایانه است. وی در پایان اذعان داشت: این کتاب یک جعبه یا پک محسوب می شود و از کلیت مجموعه همزمان باید لذت برد.

مدرنیسم عقیم می­شود

منتقد سوم خسرو نوربخش از پیشکسوتان عرصه ادبیات و نقد بود و سخنان خود را چنین آغاز کرد: برای نقد یک اثر باید خود اثر را پذیرفت و برای پذیرش هم باید دیده شاعر شد و از چشم او به پیرامون نگریست. اولین نکته در این کتاب تجربه ی مدرنیسم است که همزمان با خلق یک اثر تعریف می شود و تعریف خاصی ندارد. در این مجموعه فرم شکل کمتری دارد و آلیاژهای زبانی در ساختار و گویش معناستیز است و معناگریز نیست. این مجموعه در حالیکه خوانش پذیری و زیبایی دارد، در عین حال باعث عقیم شدن مدرنیسم می شود. مولف در دوره ای به سر می برد که شعر منقرض شده و تمام زیبایی هایی که در این دریچه وجود داشته به شاعر انتقال یافته است .درواقع اثر هنری اثری است که در لحظه زندگی کند و زبان ارتباطی ای داشته باشد که بدون درنظر گرفتن گذشته آینده باشد. موضوع بعدی سطح آثار است که از متوسط شروع می شود و اثر خاص آنچنانی نداریم. در پایان گرافیک هنری در واقع کشف و شهود است و کشف درک عاشقانه و شهود درک اشیاست و در انتها همیشه غریزه قابل اعتمادتر از نبوغ است.

رد پای پسامدرنیته

منتقد چهارم مهدی آخرتی بود که از دیدگاه های مختلف و نمونه های مصداقی به زوایای نقد این اثر پرداخت و اینچنین ادامه داد: با شیوه های رایج که در رابطه با فرم آثار بحث می شود، نمی توان به نقد این کتاب نزدیک شد. درواقع این شعرها گفتمان رایج در روزگار ما نیست و نوعی خاص محسوب می شود. ساختگراها بر این باورند که تاریخ قطعه قطعه است و اگر قرار باشد برخلاف این جهت حرکت کنیم، ممکن است به دست فراموشی سپرده شویم و کسی که با این شیوه ی دیگرگونه عمل می کند باید پذیرای این هم باشد. به بیانی متانت در تجرد هم مهم است و این کاری بود که شاعرهای نسل اول شعر معاصر انجام می­دادند.

آخرتی گفت: نقطه ضعف این آثار در دید کلی را می توان اینگونه بیان کرد که چطور می توانیم از یک دوره نظری عبور نکرده باشیم و شعری با این عنوان تولید کنیم؟ نکته ی بعدی در رابطه با این مجموعه این است که اگر قرار باشد این کتاب به خارج از خراسان برود قطعا مشکلاتی به همراه خواهد داشت. چرا که در دید ابتدایی هم باعث اشاعه ی فضل شده و هم مخاطب غیربومی برای معانی مدام باید به انتهای کتاب مراجعه کند.

او تأکید کرد: مولف در مواردی جابجایی های نحوی دارد که به عبارتی شمشیری دولبه است و من به داوری نمی نشینم چون این جابجایی ها نوعی امضای شخصی شاعر محسوب می­شود. در بحث هنر گزینه ای با عنوان تماس از طریق رسانه ها با مخاطب وجود دارد که برای آن یک اثر موفق باید با مخاطب ارتباط برقرار کند. و اما چند نکته خوب در این کتاب این است که در حرکت های بیانی زبانی با متانت عمل شده و بین گفتمان و مخاطب و شاعر حلقه ای به وجود آورده است. در ارتباط با این مجموعه حائز اهمیت است که بدانیم نمی توانیم مختصات سبکی را به شکل بارزی ببینیم و به گفته ی مایکوفسکی تکنیکی درشعر خوب است که واضح نباشد و کشف و شهود را به دنبال داشته باشد. در واقع آزادی در ترکیبات را پسامدرن به ما می دهد و این مجموعه گفتمان آزادی لذت بخشی دارد. از دیگر ویژگی های این کتاب ایجاز با ترکیب سازی هایی است که به زایش بیانی منجر می شود. در پایان این کتاب شنیداری نیست و دیداری است چرا که باید بین دریافت و متن تاخیر بیافتد تا ساختارهای بیانی و زبانی را پیدا کنیم.

معناگریزی و پیام ستیزی

منتقد آخر محمد باقر کلاهی اهری نیز گفت: بحث شعر مدرن در ایران بحثی طولانیست که به اتفاقاتی که در تاریخ افتاده برمی گردد . در واقع نوعی مردم گرایی از دوره مشروطیت شروع شده بود و شاعران شعر را در حد فهم مردم بیان می کردند و و شعر تا حد مقاله نزول کرد. اما نخبگان می دانستند که در دل این حرکت پوپولیستی بیماری ایجاد می شود که ادبیات را به تدریج از بین می برد و این گونه معناگریزی آغاز شد و هر نوع پیامی از دایره فهم حذف می­شد و در نهایت پیام ستیزی منجر به پیام گریزی شد و در این میان کسانی هم چون صادق هدایت و دهخدا سعی کردند از زبان محاوره بهره گیرند. کتاب «هیژده شعر» در واقع سعی می­کند که در فضای بومی ورود کند و این اتقاق اقلیمی را ایجاد می­کند .

پس از استاد کلاهی اهری ، علی عربی به سخنرانی کوتاهی پرداخت. وی گفت: من به این اتفاق که شعر را با ذهنیت کلاسیک نقد می کنیم معترضم. چرا که شاعر در این کتاب نگاهی نو دارد و ما در این کتاب با یک اتوپیا برخورد داریم و از آن جایی که ذهن مخاطب از پی بردن به این نگاه دور است فقط ایرادهای دستوری آن را می بیند و با این نگاه ما نمی توانیم به دیدگاه اصلی شعر برسیم.

این جلسه با صحبت­های مولف اثر و تشکر او از حضور شاعرین، منتقدین و شعر دوستان به پایان رسید.

انتهای پیام/ مهناز اصغری


به زودی نظر شما پس از تایید منتشر میگردد.
ارسال نظر
نام :
ایمیل
نظر
تمام حقوق مادی و معنوی این سایت متعلق به سایت اتفاقیه است و استفاده از مطالب آن با ذکر منبع بلامانع است.