سرویس گزارش | کد خبر: 30459
تاریخ انتشار: 1397/06/26 - 11:11:17

اتفاقیه گزارش می‌دهد؛

رسوم سنتی و آیین‌های عاشورایی در گنجینه فرهنگ‌ها و معرفت‌ها

خراسان شمالی این دیار گنجینه فرهنگ‌ها و معرفت‌ها، از دیرباز مهد آیین‌های بومی و سنتی فراوانی بوده، آیین‌های عاشورایی، مراسم سنتی عزاداری و سوگواری هم‌زمان با دهه اول محرم در بیشتر روستا‌ها و شهر‌های استان اجرا می‌شود.
رسوم سنتی و آیین‌های عاشورایی در گنجینه فرهنگ‌ها و معرفت‌ها,

با ورق زدن تاریخ چند هزارساله ایران به برخی از آداب‌ورسوم دیرینه می‌رسیم که با گذشت زمان نه‌تنها مُهر فراموشی به آن‌ها زده نشد، مانند برخی آداب‌ورسوم ماه محرم و صفر در گذر زمان کمرنگ نشده است.

محرم را می‌توان با پرچم‌های کوچک و سیاهرنگی که مزین به اسم اباعبدالله(ع) و حضرت ابوالفضل(ع) که بر سر در هر دکان و خانه نصب شده است و از پیراهن‌های سیاه و از صدای نوحه‌ای که زیر علم‌های افراشته حسین (ع) بر تکایا و حسینیه‌ها و مساجد پخش می‌شود همراه شد.

 11 آیین عاشورايي خراسان شمالي در فهرست ميراث معنوي کشور ثبت شده است

سرپرست اداره کل میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری خراسان شمالی گفت: تاکنون 11 آیین و مراسم مذهبی ویژه ایام محرم و عاشورا مربوط به استان در فهرست میراث معنوی ثبت ملی شده است.

حبیب یزدان پناه، تعزیه ترک‌های شمال خراسان، تعزیه کردهای شمال خراسان، تعزیه بنی اسد (بیل گردانی)، آیین نخل گردانی خراسان شمالی، آیین علم‌گردانی در جاجرم، هنر پرده‌خوانی روز عاشورا خراسان شمالی، هنر تعزیه‌خوانی در بجنورد، آئین شام غریبان، آیین عَلَم بندان، آیین سینه‌زنی(حسن، حسین) استان خراسان شمالی، آیین یازدهم محرم امامزاده کوران(اسفراین) را ازجمله این 11 آیین برشمرد.

وی تصریح کرد: تعداد 61 پرونده در حوزه میراث ناملموس استان ثبت شده که از این تعداد 11 موضوع در قالب آیین‌های مربوط به محرم و صفر است.

سرپرست اداره کل میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری خراسان شمالی با بیان اینکه این میراث معنوی به‌جامانده از دوران گذشته، بر هویت فرهنگی یک جامعه دلالت می‌کند، گفت: در برنامه‌های توسعه محور، باید تلاش کرد تا آثار تاریخی و میراث فرهنگی شکننده را به‌عنوان منبعی زنده، توسعه آور و هویت‌بخش با زندگی روزآمد مردم هماهنگ کرد.

یزدان پناه با تأکید بر حفظ آیین و سنت‌های گذشته که ریشه در باورها و اعتقادات جامعه، عنوان کرد: خوشبختانه فرهنگ عاشورایی در ایران با روح مردم سروکار دارد و ما مشکل جدی درزمینهٔ‌ نابودی و مجهول بودن آن نداریم، هرچند برخی آیین‌ها نیز به حفاظت بیشتر نیاز دارند.

 معرفی آیین‌های عاشورایی خراسان شمالی

آیین‌های عزاداری ماه محرم همه‌ساله در سراسر ایران با شور و عشق خاص مردم به اباعبدالله الحسین (ع) برگزار می‌شود و عاشقان آن حضرت ارادت و تجدید میثاق خود را هرسال در قالب عزاداری مستحکم‌تر می‌کنند. این آیین‌های عزاداری به فراخور فرهنگ و شیوه‌های مرسوم هر منطقه متفاوت است و از دیرباز همواره در قالب هیئت‌های مذهبی و راه‌اندازی دستجات و تکایا برگزار شده است.

اقوام خراسان شمالی نیز همانند سایر اقوام و هم‌وطنان خود در جای‌جای کشور عزیزمان دارای مراسم‌ها و آئین‌های مذهبی هستند، ازجمله مراسم ماه‌های محرم و صفر شامل تعزیه، نخل گردانی، علم‌گردانی، پرده‌خوانی، آیین شام غریبان، علم بندان و سینه‌زنی است که در فهرست آثار ملی میراث معنوی به ثبت رسیده است.

 آيين عَلَم بندان

اهالی استان خراسان شمالی به دلیل دارا بودن اعتقادات مذهبی ریشه‌دار، مراسم مذهبی به‌خصوص در ماه محرم توسط هیئت‌ها و دسته روی‌های عاشورا و تاسوعا در فضای معنوی برگزار می‌کنند و این عزاداری‌ها را می‌توان از آن دسته‌ای نام برد که از دل برمی‌خیزد  و به‌طور یقین این نوع عزاداری به دل می‌نشیند. یکی از آیین‌های عزاداری ایام سوگواری محرم در استان خراسان شمالی، آیین عَلَم بندان است که هرساله این استان مذهبی را میزبان خیل عظیمی از عزاداران و مشتاقان معرفت اباعبدالله الحسین از گوشه و کنار می‌کند.

نحوه برگزاری مراسم :عَلَم بندان یکی از آئین‌های مذهبی مردم خراسان شمالی است که برای زنده نگه‌داشتن واقعه عاشورا و عزاداری امام حسین(ع) در آخرین روز ذی‌الحجه و اولین روز محرم برگزار می‌شود. در آئین عَلَم بندان، علم‌های هیئت‌ها که نماد و نشانه ورود به ماه محرم است در مساجد با پارچه‌های نذر بسته می‌شود. علم‌ها با پارچه‌های رنگی قرمز و سبز بسته می‌شود و پنجه فلزی از جنس فلز در بالای عَلَم قرار می‌گیرد.

آيين سینه‌زنی «حسن، حسين»

سینه‌زنی از مراسم سنتی عزاداری برای سید الشهداء علیه‌السلام و دیگر ائمه معصومین است که همراه با نوحه‌خوانی  و با آهنگ خاصی بر سر و سینه زدن همراه است. اصل این سنت به‌ویژه درمیان عرب‌ها رواج داشته و بعدها به‌صورت موجود درآمده است.

در استان خراسان شمالی مراسم سینه‌زنی «حسن، حسین» به شکلی ویژه برگزار می‌شود. این نوع سینه‌زنی از قدیمی‌ترین سینه‌زنی‌های مردم استان است و در تمام نقاط استان شاهد اجرای آن هستیم. در این مراسم که بعد از اتمام روضه‌خوانی روزهای تاسوعا و عاشورا برگزار می‌شود، مردها در یک‌طرف و خانم‌ها در طرف دیگر میدان جمع می‌شوند و علم‌ها نیز در وسط میدان قرار می‌گیرد و سپس تعداد زیادی از مردهای حاضر بر دور این علم‌ها حلقه ماتم تشکیل می‌دهند و شروع به سینه زدن می‌کنند و در حلقه این دایره دو نفر به‌عنوان سرگروه یا سردسته انتخاب می‌شوند.

تعزيه ترک‌های شمال خراسان

ترک‌های خراسان، بخشی از اقوام ترک‌تبار ساکنِ خراسان هستند. ترک‌های خراسان به زبان ترکی خراسانی تکلم می‌کنند و ازلحاظ جمعیتی یکی از گروهای قومی در استان‌های خراسان به شمار می‌روند.  تعزیه ترک‌های شمال خراسان، نمایش و آیینی نمایشی مذهبی است با چهارچوبی خاص و یکی از جلوه‌های ماه محرم است که وقایع مذهبی، داستان‌های تاریخی، اساطیر و قصه‌های عامیانه را بازگو می‌کند.

 تعزيه کردهاي شمال خراسان

کردهای خراسان و ترک‌های خراسان در منطقه وسیعی از نواحی شمال خراسان زندگی می‌کنند و ازلحاظ جمعیتی یکی از گروهای قومی در استان‌های خراسان به شمار می‌روند. مجالس تعزیه، انواع مختلف دارد، برخی از آن‌ها وقایع کربلا و برخی دیگر مصائب خاندان پیامبر(ص) را بازگو می‌کنند.

آيين علم‌گردانی

علم‌گردانی یکی از آئین‌های مذهبی مردم جاجرم است که برای زنده نگه‌داشتن واقعه عاشورا و عزاداری امام حسین علیه‌السلام در نهمین شب محرم شب عاشورا برگزار می‌شود. در آئین علم‌گردانی، علم‌های هیئت‌های شهر جاجرم که نشانه علاقه‌مندی به خاندان پیامبر است در شهر به حرکت درمی‌آیند. شرکت‌کنندگان در مراسم علم‌گردانی با اجتماع در داخل حسینیه بزرگ شهر با شور هرچه‌تمام‌تر علم‌گردانی می‌کنند.

 تعزیه‌خوانی

مجالس تعزیه از آیین‌های معنوی و یکی از رسوم دیرین مردم استان خراسان شمالی است که در ماه محرم و ماه صفر برگزار می‌شود. تعزیه نوعی شبیه‌سازی است که در یك محوطه، با حضور مردم توسط چند نفر انجام می‌گیرد که در نقش قهرمانان کربلا و با لباس‌های مخصوص و ابزار جنگی و همراه با دهل و شیپور، نیزه، شمشیر و غیره ایفای نقش می‌کنند. بیشترین تعزیه‌ای که در استان خراسان شمالی اجرا می‌شود، تعزیه حضرت عباس و بعدازآن تعزیه حضرت علی‌اکبر است. تعزیه در این استان به‌صورت یك سنت و فرهنگ درآمده است.

پرده‌خوانی روز عاشورا

یکی از آیین‌های عزاداری ایام سوگواری محرم در استان خراسان شمالی، آیین پرده‌خوانی روز عاشوراست که هرساله این استان مذهبی را میزبان خیل عظیمی از عزاداران و مشتاقان معرفت اباعبدالله الحسین از گوشه و کنار می‌کند. در این استان هرساله در روز دهم ماه محرم  اهالی در قالب هیئت‌های عزاداری، سینه‌زنی، نخل گردانی، تعزیه‌خوانی، زنجیرزنی و از همه مهم‌تر پرده‌خوانی به عزاداری می‌پردازند.

آيين نخل گرداني

وجود نمادها و سمبل‌ها از ویژگی‌های مراسم است، نخل گردانی هم یکی از نشانه‌های مراسم عزاداری و سوگواری امام حسین در ایام تاسوعا و عاشوراست که با نظم و ترتیب خاصی همه‌ساله در شهر جاجرم اجرا می‌شود. نخل، تابوت بزرگ و بلندی است که بر آن خنجر و شمشیر و پارچه‌های قیمتی بسته‌شده و روز عاشورا به‌عنوان نمادی از تابوت امام حسین علیه‌السلام حرکت داده می‌شود. نخل ممکن است از جنس چوب و یا فلز و به شکل خیمه‌ای باشد، در زیر نخل، تیرهای چوبی به‌صورت افقی نصب شده جهت بلند کردن نخل توسط عزاداران، که در نخل بزرگ تعداد آن 5 تا 7 چوب است و در نخل دهقان کمتر دیده می‌شود. روی نخل را با پارچه‌های سبزرنگ و یا سیاه که نوشته‌های مذهبی روی آن رودوزی شده می‌پوشانند. در نوک دو نخل نیز علم‌هایی نصب شده که این علم‌ها شبیه به نیزه‌های جنگی است که در اصطلاح محلی به آن تیغه می‌گویند و نوشته‌ها با اشعار مذهبی که در واقعه کربلاست روی آن حکاکی شده و در هنگام اجرای مراسم، دو نفر سوار بر نخل، نمادهایی از سرهای بریده‌شده را که به‌صورت دو نوع میوه سیب و انار است بر روی این تیغه‌ها می‌گذارند.

 آیین شام غريبان

این آیین معنوی یکی از رسوم دیرین مردم استان خراسان شمالی است که در عزاداری ماه محرم و در دهمین شب محرم برگزار می‌شود. مردم عزادار استان خراسان شمالی با حضور در مساجد و حسینیه‌های شهرها و روستاها با نوحه‌سرایی و مداحی برای غربت و تنهایی قافله‌سالار دشت نینوا زینب کبری سلام الله علیها در شب شام غریبان، هر هیئت با شمع‌هایی که در دست داشتند محله به محله می‌رفتند و در آن شب، همه چراغ‌های خانه‌ها را خاموش می‌کنند و در هر محل و یا منطقه‌ای که می‌رسند توقف کرده و به عزاداری و همدردی با اسرای کاروان امام حسین علیه‌السلام می‌پردازند و اقدام به نوحه‌سرائی می‌کنند.

 آيين يازدهم محرم امامزاده کوران

این آیین معنوی یکی از رسوم دیرین مردم شهرستان اسفراین در امامزاده کوران است. هزاران نفر از عزاداران حسینی از شهر و روستاهای اطراف در امامزاده کوران (احمد بن موسی) طبق رسمی کهن، هم‌زمان با یازدهمین روز از ماه محرم، با برافراشتن علم‌ها، بیرق‌ها و برپایی دسته‌های عزاداری، سینه‌زنی و زنجیرزنی و تعزیه‌خوانی در غم شهادت اباعبدالله الحسین علیه‌السلام و یاران باوفایش به سوگواری می‌پردازند.

تعزيه بني اسد (بيل گردانی)

این آیین معنوی یکی از رسوم دیرین مردم استان خراسان شمالی است که در عزاداری ماه محرم و در دوازدهمین روز محرم برگزار می‌شود. تعزیه بنی اسد (حمل بیل) نوعی شبیه‌سازی است از طایفه بنی اسعد که در واقعه عاشورا، پیکر مطهر امام حسین و دیگر شهدا را پس‌ازاین که سه روز در بیابان کربلا  مانده بود، با بیل و ابزار دیگر به خاک سپردند. این آیین یك مرشد و رهبر دارد که نوحه‌های اصیل و خاصی را قرائت می‌کند و مردم در پاسخ به نوحه‌ها، اشك و مویه کرده و مراسم تشییع نمادین شهدای کربلا را برگزار می‌کنند.

انتهای خبر/ اتفاقیه


به زودی نظر شما پس از تایید منتشر میگردد.
ارسال نظر
نام :
ایمیل
نظر
تمام حقوق مادی و معنوی این سایت متعلق به سایت اتفاقیه است و استفاده از مطالب آن با ذکر منبع بلامانع است.